02 آبان 1398

اخلاق حسنه

اخلاق حسنه

چنان که اشاره شد، ماده ی ۹۷۵ قانون مدنی ایران و ماده 6 قانون مدنی فرانسه در کنار نظم عمومی از اخلاق حسنه نیز نام برده و صریحا اعلام کرده است که قراردادهای خصوصی نمی توانند مخالف اخلاق حسنه باشند. حال ببینیم مقصود از اخلاق حسنه چیست؟

اخلاق حسنه عبارت از اخلاق پسندیده ی اجتماعی و به تعبیری «منش و کردار محسنین و پرهیزگاران جامعه» است که بر حسب زمان و مکان متغیر است و اغلب منطبق با اخلاق مذهبی است. اخلاق حسنه از مصادیق نظم عمومی است و این مفهوم به معنی عام شامل آن نیز می گردد و به دیگر سخن، رابطه ی بین نظم عمومی و اخلاق حسنه رابطه ی عام و خاص است. بنابراین قراردادهایی که مخالف اخلاقی پسندیده ی جامعه، مثلاً اخلاق جنسی مورد قبول مردم، باشد باطل و از درجه ی اعتبار ساقط است.

رویه ی قضایی فرانسه، به استناد مخالفت با اخلاق حسنه، تعهداتی را که به منظور برقراری، تسهیل، ادامه ی روابط جنسی نامشروع و یا فقط پاداش دادن به آنها بوده یا قراردادهای مربوط به ایجاد و اداره ی مراکز فحشاء و تهیه ی وسایل لازم برای آنها را باطل اعلام کرده است.

در پایان این بحث یادآور می شویم که برای ابطال قراردادهای مخالف نظم عمومی و اخلاق حسنه لازم نیست که نص خاص قانونی راجع به منع آنها وجود داشته باشد، بلکه کافی است که قاضی قرارداد را مخالف نظم عمومی یا اخلاق حسنه تشخیص داده، باطل اعلام کند، هرچند که قانون خاصی در آن مورد وجود نداشته باشد. به طور کلی تشخیص نظم عمومی و اخلاق حسنه با قاضی است و ماده ی ۹۷5 قانون مدنی وجود نص خاص را لازم نشمرده است. اصل ۱6۷ قانون اساسی نیز این نظر را تأیید می کنند. در حقوق فرانسه نیز رویای قضایی همین نظر را پذیرفته است.