بهترین وكیل كیفری

05 آبان 1398

اقسام قتل

اقسام قتل

تقسیم بندی های مختلفی برای قتل وجود دارد که براساس ملاک‏های متعددی، صورت می گیرد اما مهم ترین تقسیم بندی که بر مبنای عنصر معنوی، انجام شده است تقسیم آن به «قتل عمد و غیرعمد» می باشد و سایر تقسیمات معمولا در یکی از این دو زیرمجموعه، جای می گیرد. مثلاً در حقوق انگلیس، قتل را به قتل عمد (Murder) و غیرعمد (Manslaughter) و بچه کشی Infanticide)) تقسیم کرده اند و قتل غیرعمدی به ارادی (Voluntary Manslaughter) و غیرارادی (Involuntary Manslaughter) تقسیم می گردد. در بسیاری ایالتهای آمریکا، قتل عمد نیز خود به قتل عمد درجه اول (First- degree murder) و درجه دوم (Second degree murder) تقسیم می شود که اولی همان قتل همراه با سبق تصمیم می باشد. در قانون کالیفرنیا، قتل ناشی از وسایل نقلیه نیز به عنوان یکی از مصادیق قتل غیرعمدی، پذیرفته شده است Vehicular homicide). در قانون لبنان و اردن، قتل عمدی به قتل همراه با سبق تصمیم و قتل اتفاقی تقسیم می‏شود و مجازات قتل نوع نخست، اعدام است. ماده 5-221 قانون جزای فرانسه و ماده 379 قانون جزای بلژیک و ماده 233 قانون جزای مصر، قتل از راه سم دادن را نیز به صورت مستقل بیان کرده اند. بسیاری از قوانین، قتل را به قتل ساده، قتل مشتد و قتل مخفف، تقسیم نموده اند مثلاً قتل اقرباء، موجب تشدید مجازات است و قتل از روی ترحم، سبب تخفيف مجازات می باشد و اگر جهات تشدید یا تخفیف وجود نداشت، قتل ساده به حساب می آید. در برخی قوانین، قتل را به قتل قصدی، قتل غیرقصدی و قتل متجاوز از قصد، تقسیم می کنند و…

قانونگذار ما در سال 1370 به تبعیت از نوشته های فقهی، ابتدا در ماده 204ق.م. 1. قتل را به سه نوع تقسیم کرده بود: «قتل بر سه نوع است: عمد، شبه عمد، خطا.» و سپس مصادیق قتل عمد را در سه مورد بیان می کرد؛ قتل با قصد کشتن، قتل با کار نوعا کشنده و قتل بر مجني عليه ناتوان (ماده 206). ماده 295 ق.م. 1. 1370 نیز موارد قتل غیرعمدی را اعم از خطای محض و شبه عمد بیان می کرد که اولی در موردی است که قصد فعل و جنایت وجودنداشته باشد اما دومی در صورتی است که قصد فعل زا دارد اما قصد نتیجه را ندارد. در کنار این موارد، دو نوع قتل دیگر نیز وجود داشت که یکی «عمد و شبه عمدی» است که در حکم خطای محض است و از سوی دیوانه و نابالغ، صورت می گیرد (تبصره 1 ماده 295) و دیگری خطای محضی بود که در حکم شبه عمد می باشد یعنی خطا، ناشی از بی احتیاطی یا بی مبالاتی یا عدم مهارت و عدم رعایت نظامات دولتی، صورت گیرد (تبصره 3 ماده 295).

مواد 289 تا 295 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 نیز همین تقسیم بندی را با انجام تغییراتی پذیرفته است از جمله این که: تقسیم بندی را به تمامی جنایات بر نفس، عضو و منفعت تسری داده است بدون این که آن را منحصر در قتل نماید؛ احکام و شرایط و مصادیق جنایت عمدی و شبه عمدی و خطای محض با تفصیل بیشتری بیان شده است؛ جنایت متعدی از قصد، نسبت به مقدار کمتر، «عمدی» و نسبت به مقدار اضافی، «شبه عمدی» به حساب آمده است (م 293)؛ موارد در حکم شبه عمد و خطای محض حذف شده است؛ اشتباه در هویت از مصادیق جنایت عمدی به حساب آمده است (م 294)؛ جنایت در قالب ترک فعل نیز مانند جنایت به شکل رفتار فیزیکی مثبت می باشد (م 295).

همان گونه که گفته شد، ملاک تمایز این قتلها، عنصر معنوی است بنابراین، عنصر مادی آن‏ها یکسان است و تابع احکام و مقرارت مشترکی می‏باشد. به عبارت دیگر در تمامی قتلها، رفتار فیزیکی از سوی قاتل صورت می گیرد و این رفتار منتهی به خارج شدن روح از جسم مقتول می گردد منتها قصد ارتکاب رفتار فیزیکی یا حصول نتیجه در اقسام قتلها، متفاوت است.