12 مهر 1398

اقسام نمایندگی

اقسام نمایندگی

نمایندگی برای انجام معامله بر سه گونه است: عهدی (قراردادی)، قانونی و قضایی.

نمایندگی عهدی با قراردادی آن است که کسی برای انجام معامله به دیگری وکالت داده باشد. وکالت عقدی است بین وکیل و موکل و به تعبیر قانون مدنی «وكالت عقدی است که به موجب آن یکی از طرفین طرف دیگر را برای انجام امری نایب خود می نماید» (ماده ی 656). ممکن است موضوع وكالت انعقاد قراردادی به نفع موكل باشد؛ در این صورت وکیل به نیابت از مول قصد انشاء معامله را ابراز می نماید.

نمایندگی قانونی آن است که کسی به موجب قانون، نه قرارداد، بتواند برای دیگری و به نام و حساب او اعمال حقوقی انجام دهد. مثلاً ولی قهری صغیر (پدر و جد پدری) اختیار دارد، درصورتی که مصلحت محجور اقتضا کند، معاملاتی به حساب او انجام دهد. نمایندگی وی برای انجام دادن معاملات، نمایندگی قانونی است.

نمایندگی قضایی عبارت از آن نمایندگی است که مبتنی بر تصمیم دادگاه باشد. در برخی از موارد قانونگذار به دادرس اختیار می دهد که برای انجام پارهای اعمال حقوقی به حساب شخص ثالث نمایندهای تعیین کند. این گونه نمایندگی، به لحاظ اینکه نماینده، منصوب از طرف قاضی است نمایندگی قضایی نام دارد. مثلاً هرگاه کسی متعهد شده باشد که در تاریخ معین ملکی را به دیگری منتقل کند، ولی از اجرای تعهد در موعد مقرر خودداری نماید، ممکن است قاضی، پس از صدور حکم به نفع متعهدله، به تقاضای وی، نمایندهای تعیین کند که به جای متعهد مال را منتقل و سند معامله را امضا نماید.

نمایندگی این شخص برای واقع ساختن معامله و قصد انشاء، نمایندگی قضایی خواهد بود و نیز امینی که برای اداره ی اموال غایب مفقودالاثر تعیین می شود (ماده ی ۱۰۱۲ق.م.) یا قیمی که برای سرپرستی محجور و اداره ی اموال او به وسیله ی دادگاه معین می گردد (ماده ۱۲۱۸ ق.م.) دارای نمایندگی قضایی است.

نمایندگی قضایی، به لحاظ اینکه به حکم قانون و از سوی دادگاه در چهارچوب مقررات قانونی به شخصی واگذار می شود، نوعی نمایندگی قانونی است. بنابراین، نمایندگی را می توان به دو قسم نمایندگی قراردادی و نمایندگی قانونی تقسیم کرد.