19 مهر 1398

اموال غیرمنقول ذاتی

اموال غیرمنقول ذاتی

تنها چیزی که به حکم طبیعت خود و بی آنکه دست انسان دخالتی داشته باشد، وضع ثابت دارد زمین است. زمین و معادن و سنگهای آن قابل نقل و انتقال نیست و به این سبب آن را «غیرمنقول ذاتی» گفته اند.

باید دانست که هیچ چیز بر حسب ذات خود ثابت نیست، چنانکه زمین و سنگها و معادن آن نیز قابل جدا شدن و حرکت دادن است. ولی، حقوق به ثبات ذاتی بدین اطلاق نمی نگرد و داوری در آن عرفی است نه علمی، به همین جهت نیز گروهی از نویسندگان زمین و آنچه را به آن اتصال یافته و ثبات غرفی یافته است (مانند ساختمان و درخت) غیر منقول طبیعی نامیده اند.

اموالی که در اثر عمل انسان غیرمنقول شده است:

پاره ای از اموال منقول چنان در بنا یا زمین به کار می رود که نمی توان آن را، جز با خرابی عین یا محل مال، حرکت داد. تفاوت این گونه اموال با زمین در این است که، دسته نخست وصف غير منقول را به طور مصنوعی کسب کرده است و ذات آنها قابلیت نقل از محلی به محل دیگر را دارد. به همین جهت هم، اگر از زمین یا بنا جدا شود، صفت اکتسابی و مصنوعی را از دست می دهد و در شمار اموال منقول قرار می گیرد. برای مثال، آئینه و لوله های منصوب در ساختمان، تا زمانی که ملحق به بناء است، از اموال غیرمنقول محسوب می شود، ولی همین که از محل نصب خود جدا شود، صفت ذاتی آن باز می گردد و به صورت مال منقول در می آید (مواد ۱۳ و ۱۴).

ماده ۱۵ قانون مدنی در پیروی از همین قاعده می گوید: «ثمره و حاصل، مادام که چیده یا درو نشده است، غیرمنقول است، و اگر قسمتی از آن چیده یا درو شده باشد، تنها آن قسمت منقول است.»

و ماده ۱۶ نیز همین حکم را بدین عبارت درباره اشجار تکرار می کند: «مطلق اشجار و شاخه های آن و نهال و قلمه، مادام که بریده یا کنده نشده است، غیرمنقول است.»

اموالی که در مواد ۱۳ تا ۱۶ نام برده شده، به عنوان نمونه و مثال است و طبق قاعده ای که گفته شد، تمام اموالی که در اصل منقول بوده و در اثر الصاق به زمین یا بنا غير منقول شده است در شمار این گروه قرار می گیرد.