29 مهر 1398

مهریه و بطلان ازدواج

مهریه و انحلال ازدواج

گفته شد که به مجرد عقد، زن مالک مهریه می شود و می تواند هر نوع تصرفی را که می خواهد در آن بکند، اما این مالکیت ممکن است همیشه پایدار نباشد. در صورتی که ازدواج منحل شود و زندگی مشترک طرفین به پایان برسد، مواردی وجود دارد که این مالكيت نسبت به تمام یا قسمتی از مهریه از بین می رود. انحلال ازدواج ممکن است در اثر بطلان، فسخ، و یا فوت یکی از طرفین یا هر دو صورت پذیرد که این موارد در هر در ازدواج دائم و موقت مشترک است، علاوه بر آن، ازدواج دائم در صورت وقوع طلاق، و ازدواج موقت در اثر بذل و یا انقضای مدت نیز به پایان می رسند، که در هر مورد، مهریه احكام خاص خود را دارد. در ادامه تاثیر هر یک از حالت های مذکور بر مهریه را بررسی می کنیم.

بطلان ازدواج

ممكن است که قرارداد ازدواج میان زن و شوهر به دلایلی که در موانع ازدواج ذکر شد، باطل باشد. در صورت بطلان ازدواج، وضعیت مهریه چگونه است؟ در حالتی که ازدواج باطل باشد، در هر صورت مهریهی مقرر در آن مهرالمسمی) نیز باطل است. در این باره در ماده ی 1098 ق.م آمده است: «در صورتی که عقد نکاح اعم از دائم یا منقطع باطل بوده و نزدیکی واقع نشده زن حق مهر ندارد و اگر مهر را گرفته شوهر می تواند آن را استرداد نماید. این ماده مشابه با مقررات عقود و قراردادهای معاوضی مانند مواد 365 و 366 ق.م است و در صورتی که زن مهریه را گرفته باشد، تا زمانی که آن را پس دهد ضمان بد دارد. اما در صورتی که میان طرفین نزدیکی صورت پذیرفته باشد، قضیه متفاوت است. در شرایطی که زن از بطلان ازدواج اطلاع داشته، این رابطه در حكم زنا است و برای قانون گذار قابل احترام نیست. بنابراین زن استحقاق دریافت مهریه را ندارد. اما در صورت جهل به بطلان ازدواج و وقوع نزدیکی، سزاوار گرفتن مهرالمثل است، و در این باره فرقی ندارد که در قرارداد ازدواج مهریه ذکر شده باشد و یا این که قرارداد ازدواج بدون مهریه بوده و یا عدم مهر شرط شده باشد. چرا که زن با فرض صحت، ازدواج نموده و در نتیجه ی این ازدواج باطل، دچار خسارت شده و ممکن است بکارت خود را نیز از دست داده باشد. بر اساس ماده ی 1099 ق.م: «در صورت جهل زن به فساد نکاح و وقوع نزدیکی، زن مستحق مهرالمثل است.» مانند این که زن نداند که هنوز عده ی او به اتمام نرسیده و ازدواج نماید. در این باره نیز میان ازدواج دائم و موقت تفاوتی وجود ندارد. نکته این که، علم و جهل مرد نسبت به بطلان ازدواج، تاثیری در تحقق مهرالمثل ندارد.