08 فروردین 1399

تبلیغ علیه نظام یا به نفع گروههای مخالف نظام «موضوع ماده 500 ق.م.ا

تبلیغ علیه نظام یا به نفع گروههای مخالف نظام «موضوع ماده 500 ق.م.ا

قانون مجازات اسلامی هرگونه فعالیت تبلیغاتی علیه نظام جمهوری اسلامی ایران با به نفع گروههای مخالف نظام را جرم و مستلزم مجازات دانسته است. ماده 500 این قانون در این زمینه اشعار می دارد: «هرکس علیه نظام جمهوری اسلامی ایران یا به نفع گروهها و سازمانهای مخالف نظام به هر نحو فعالیت تبلیغی نماید، به حبس از سه ماه تا یکسال محکوم خواهد شد.»

اولا- چنانکه ملاحظه می شود مرتکب جرم «هرکس» اطلاق داشته و شامل هر فرد ایرنی یا خارجی اعم از زن و مرد، کارمند و غیر آن می گردد. هرچند که غالبا در عمل متوجه ایرانیانی می شود که بدین امر مبادرت می ورزند. نکته قابل امعان نظر در این مورد استعمال واژه «هرکس» به جای «هر شخص یا هر شخصی» توسط مقنن است که چون سایر موارد بدین روش اقدام شده است در حالی که توجه داریم نه تنها وقوع بسیاری از این جرائم توسط اشخاص حقوقی نیز ممکن است بلکه در برخی از موارد تبعات منفی و زیان ناشی از آن برای جامعه به مراتب بیشتر و خطیرتر است.

ثانيا- رکن مادی جرم مذکور و نتیجتا وقوع آن نیز به دو گونه ممکن است صورت پذیرد. یکی تبلیغ علیه تمامیت نظام جمهوری اسلامی ایران به منظور تضعیف یا براندازی آن و بنابراین انتقاد از عملکرد مسئولین حکومتی و ارگانها و نهادهای دولتی و امر به معروف و نهی از منکر مردم نسبت به دولت را که برابر اصل هشتم قانون اساسی به عنوان یکی از اصول کلی نظام و حق و وظیفه ای مسلم و همگانی شناخته شده، شامل نمی شود. دیگری تبلیغ به نفع گروهها و سازمانها و احزاب و تشکلهای مخالف نظام است که همان نتیجه و آثار تبلیغ علیه کلیت نظام را خواهد داشت. به تعبیر دیگر نتایج ناشی از تقویت دشمن مشابه همان نتایج حاصل از تضعیف خودی است. از طرف دیگر از آنجا که شیوه و نوع تبلیغ معين و احصاء نشده بلکه به نحو على الاطلاق بیان گردیده است دامنه شمول حکم ماده توسعه یافته و تبلیغ از طریق استفاده از وسائل سمعی و بصری، استفاده از هر نوع وسائل ارتباط جمعی، نطق در مجامع، چاپ و پخش نشریه و اعلامیه، انتشار مقالات و کتب و رستالات، ساختن فیلم و بهره گرفتن از هنرهای نمایشی و تجسمی و هر نوع اقدام دیگری در این زمینه در زمره فعالیتهای تبلیغی محسوب می گردد.

در رابطه با موضوع اخیر نکته قابل ذکر اینکه برخی از حقوقدانان اظهار نموده اند استفاده از واژه فعالیت تبلیغی به جای واژه تبلیغ در ماده 500 خود به نحوی از دامنه شمول ماده کاسته و نشانگر وجود نوعين استمرار در تبلیغات است». در صورتی که بنا بر. استنباط نگارنده حرف «ی» استعمال شده در انتهای واژه تبلیغ بای نسبت. بوده و مبین نوع فعالیت «که همان تبلیغ است» می باشد و مقنن بدین طریق، اراده نموده است که منحصرا این قسم فعالیت مشمول حکم این ماده واقع شود و سایر انواع فعالیت چون فعالیت نظامی و اقتصادی و جاسوسی از شمول قلمرو این ماده خارج و شامل حكم خاص خود گردد

ثالثاً- ركن معنوی این جرم دارای دو جزء است یکی سوء نیت عام که همان فعالیت تبلیغی عامدانه و عالمانه و به عبارت دیگر علم و عمد در این فعالیت تبلیغی است و دیگری سوءنیت خاص یا انگیزه که با اشاره و به نحو مستتر بیان شده و همان تضعیف یا براندازی نظام می باشد اعم از اینکه علیه نظام تبلیغ نماید یا اینکه به نفع گروههای مخالف نظام فعالیت تبلیغی کند. همین انگیزه یا سوء نیت خاص است که این نوع فعالیت را از انتقاد منتزع می سازد چرا که انتقاد بذون سوءنیت بوده و به قصد اصلاح و نشان دادن معایب و کمبودها و نقطه ضعفها ایراد می شود، در صورتی که فعالیت تبلیغی موصوف به منظور کسر حیثیت و اعتبار حکومت و تضعیف رژیم و تزلزل مبانی نظام یا براندازی آن صورت می پذیرد.

رابعاً- مجازات این جرم تعزیر و حبس از سه ماه تا یکسال است که با لحاظ شرائط و اوضاع و احوال وقوع جرم و شخصیت جنائی و سوابق کیفری مرتکب و منظور نظر داشتن ماده 509 ق.م.ا، اعمال می شود.