24 اسفند 1398

تعدد گیرنده نفقه

تعدد گیرنده نفقه

همان طور که پیش از این نیز گفته شد، نفقه ی زن مقدم بر نفقه ی خویشاوند است. این معنی از مفاد مواد 1107 و 1204 ق.م نیز برداشت می شود، چرا که ماده ی 1107 نفقه ی زن را متناسب با وضعیت او تعیین کرده و اشاره ای به توانایی مالی شوهر نداشته، ولی در ماده ی 1204، خویشاوند را در صورت داشتن توانایی مالی ملزم به پرداخت نفقه دانسته است.

در همین راستا، در ماده ی 1203 ق.م مقرر شده: «در صورت بودن زوجه و یک یا چند نفر واجب النفقه ی دیگر، زوجه مقدم بر سایرین خواهد بود.

هر چند در مواردی که مادر شخصی نیازمند و زن او بی نیاز باشد، قبول این که نفقه ی زن مقدم بر نفقه ی مادر است، از نظر اخلاقی دشوار می نماید، ولی وظیفه ی قانون گذار ایجاد نظم در جامعه است و شاید فلسفهی چنین حکمی این باشد که اگر هر شوهری نفقه ی زن خود را تامین نماید و چراغ خانه ی خود را روشن نگاه دارد، هیچ گاه مادری نیازمند نخواهد شد.

اگر خویشاوندان نیازمند نفقه متعدد باشند، و انفاق کننده توانایی مالی داشته باشد، مکلف به پرداخت نفقه به همه ی آنان است. ولی در صورتی که نتواند نفقه ی همهی آنان را پرداخت کند، خویشاوندان در جای نزدیک تر مقدم هستند. این معنی را می توان از مفاد مواد 1199 و 1200 ق.م برداشت نمود. علاوه بر این، طبق ماده ی 1202 ق.م:

«اگر اقارب واجب النفقه، متعدد باشند و متفق نتواند نفقه ی همه ی آن ها را بدهد اقارب در خط عمودی نزولی مقدم بر اقارب در خط عمودی صعودی خواهند بود.» بنابراین، اگر شخصی پدر و مادر و فرزند نیازمند نفقه داشته باشد، اولویت با پرداخت نفقه ی فرزند است. فلسفه ی حکم تقدم فرزند بر پدر و مادر شاید این باشد که بر اساس عرف و منطق، انفاق کننده ابتدا باید نفقه ی کسی که خود سبب ایجاد او شده است را تامین نماید.

بر اساس ماده ی فوق، حتا اگر خویشاوند نیازمند در خط عمودی نزولی از نظر درجه دورتر از خویشاوند نیازمند در خط عمودی صعودی باشد، باز هم مقدم تر است. مثلا اگر نوه و پدر و مادر یک شخص نیازمند اتفاق باشند، طبق این ماده، باز هم نوه در دریافت نفقه مقدم است، هر چند که در درجه ی دوم نزولی قرار دارد و پدر و مادر در درجه ی اول صعودی قرار دارند. اگر شخصی چند خویشاوند نیازمند در یک درجه داشته باشد و نتواند نفقه ی همه ی آن ها را به طور کامل پرداخت نماید، باید نفقه را میان آنان تقسيم نماید.