29 مهر 1398

تعریف جرم کلاهبرداری

تعریف جرم کلاهبرداری

ماده 1 «قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشا و اختلاس و کلاهبرداری»، که در حال حاضر عنصر قانونی جرم کلاهبرداری را در حقوق ایران تشکیل می دهد، اِشعار می دارد:

«هرکس از راه حیله و تقلب مردم را به وجود شرکت ها یا تجارتخانه ها با کارخانه ها یا مؤسسات موهوم یا به داشتن اموال و اختیارات واهی فریب دهد یا به امور غیرواقع امیدوار نماید یا از حوادث و پیش آمدهای غیرواقع بترساند و یا اسم و با عنوان مجعول اختیار کند و به یکی از وسایل مذکور و یا وسایل تقلبی دیگر، وجوه و یا اموال یا اسناد یا حوالجات یا قبوض یا مفاصا حساب و امثال آنها را تحصیل کرده و از این راه مال دیگری را ببرد کلاهبردار محسوب و علاوه بر رد اصل مال به صاحبش به حبس از یک تا هفت سال و پرداخت جزای نقدی معادل مالی که اخذ کرده است محکوم می‏شود …».

بدین ترتیب، ملاحظه می‏شود که قانون تعریفی از جرم کلاهبرداری ارائه نکرده است. به طور کلی، معمولا مقنن در ذکر جرایم از یکی از سه شيوه تبعیت می کند. در برخی از مواقع، جرم تعریف شده است (مثلا ماده 267 قانون مجازات اسلامی»، مصوب سال 1392، اِشعار می دارد: «سرقت عبارت از ربودن مال متعلق به غير است»). در بعضی از مواقع دیگر قانون فقط مجازات جرم را بیان میکند (مثلا ماده 170 «قانون مجازات عمومی سابق اِشعار میداشت: انجازات مرتکب قتل عمدی اعدام است …)). در بيان جرم کلاهبرداری، قانونگذار از شيوه سومی تبعیت کرده است، که عبارت از ذکر برخی از مصادیق، جرم می باشد. با توجه به همین مصادیق، می توانیم تعریف زیر را از جرم کلاهبرداری ارائه دهیم:

«کلاهبرداری عبارت است از بردن مال دیگری از طریق تول توأم با سوءنیت به وسایل یا عملیات متقلبانه».

با توجه به این تعریف، شروع به کلاهبرداری (موضوع تبصره 2 ماده 1 «قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشا و اختلاس و کلاهبرداری» که بعدا به آن خواهیم پرداخت) عبارت خواهد بود از: «توسل توأم با سوء نیت به وسایل با عملیات متقلبانه برای بردن مال دیگری».