صور خاص جرم خیانت در امانت

26 اسفند 1398

تغليظ ديه

تغليظ ديه

ماده 555 ق.م.ا، مقدار دیه را در دو مورد به عنوان تشدید مجازات، افزایش داده است که در عرف فقها «تغليظ دیه» نامیده می شود. در این ماده می خوانیم: «هرگاه رفتار مرتکب و فوت مجنی علیه هر دو در ماه های حرام «محرم، رجب، ذیقعده، ذیحجه» یا در محدوده حرم مگه، واقع شود خواه جنایت عمدی خواه غیرعمدی باشد. علاوه بر دیه نفس، یک سوم دیه نیز افزوده می گردد. سایر مکان ها و زمان های مقدس و متبرک مشمول حکم تغليظ دیه نیست.

تبصره- معیار شروع و پایان ماه های حرام، مغرب شرعی است مانند ماه رجب که از مغرب شرعی آخرین روز ماه جمادی الثانی، شروع و با مغرب شرعی آخرین روز ماه رجب به پایان می رسد.»

برخی از فقهای اهل سنت، قتل محارم را نیز از عوامل تغليظ دیه دانسته اند.

مستند اصلی تغلیظ دیه، روایات فراوانی است که از امامان معصوم (ع) نقل شده است.2 گرچه تغلیظ دیه در ماه‏های حرام، مورد قبول همه فقهاست اما در خصوص تغليظ دیه در مگه، اختلاف نظر وجود دارد و دلیل محکمی در تأیید آن یافت نمی شود. همچنین در مورد تغليظ دیه قتل خطای محض، تردید شده است. گروهی اطلاق واژه «قتل» را شامل قتل خطای محض نیز می دانند اما گروهی دیگر، تغلیظ دیه را در این مورد، روا ندانسته اند زیرا تغليظ دیه برای هتک حرمت این زمآن‏ها و مگه است در حالی که مرتکب قتل خطای محض، هتک حرمت نمی کند و تغليظ دیه نیز که یک حکم استثنایی است باید منحصر در مورد خودش شود.

تغليظ دیه، یک حکم استثنایی است بنابراین نمی توان موارد آن را به غیر از دو موردی که در ماده 555، بیان شده است توسعه داد هر چند گروهی از فقها، این موارد را به مکانهایی همچون مرقد پیامبر و ائمه نیز توسعه داده و چنین استدلال می کنند که فلسفه تغليظ دیه که همان هتک حرمت است در اینجا نیز وجود دارد.