19 آبان 1398

حضانت در صورت فوت پدر یا مادر، یا هر دو، و یا عدم صلاحيت

حضانت در صورت فوت پدر یا مادر، یا هر دو، و یا عدم صلاحيت

در صورت فوت پدر یا مادر، حضانت طفل با آن که زنده است می باشد. بر اساس ماده ی 1171 ق.م: «در صورت فوت یکی از ابوین حضانت طفل با آن که زنده است خواهد بود هر چند متوفی پدر طفل بوده و برای او قيم معين کرده باشد.» در تکمیل این ماده، در ماده ی 43 ق.ح.خ 1391 آمده است: «حضانت فرزندانی که پدرشان فوت شده با مادر آن ها است مگر آن که دادگاه به تقاضای ولی قهری با دادستان، اعطای حضانت به مادر را خلاف مصلحت فرزند تشخیص دهد.» این ماده اضافی است، چرا که مفاد آن را می توان از مواد 1171 و 1173 ق.م نیز برداشت نمود. در واقع، بر اساس ماده ی 1173، بنا بر مصلحت طفل، دادگاه میتواند صلاحیت حضانت را از پدر یا مادری که بر اساس قانون، آن را بر عهده دارند، سلب نماید. در این ماده مقرر شده: «هر گاه در اثر عدم مواظبت یا انحطاط اخلاقی پدر یا مادری که طفل تحت حضانت اوست، صحت جسمانی و یا تربیت اخلاقی طفل در معرض خطر باشد، محکمه می تواند به تقاضای اقربای طفل یا به تقاضای قيم او یا به تقاضای رئیس حوزه قضایی، تصمیمی را که برای حضانت طفل مقتضی بداند، اتخاذ کند… .»

در قانون مدنی و سایر قوانین، در مورد حضانت طفل در حالتی که پدر و مادر او هر دو فوت شده باشد، به صراحت تعیین تکلیف نشده است. اما با استناد به مواد قانونی که بدان اشاره می شود و موازین کلی حقوقی، می توان گفت در چنین حالتی، حضانت در درجه ی اول با جد پدری، و در صورت نبود او، با وصی منصوب از جانب پدر و جد پدری است و در صورتی که هیچ یک از آنان وجود نداشته، حضانت به عهده ی قيم منصوب از جانب دادگاه است. این ترتیب را می توان از مواد 1171، 1188، و 1235 ق.م و ماده ی 8 قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بد سرپرست مصوب 1392 برداشت نمود. از کلمه ی «مواظبت شخص» که در ماده ی 1235 آمده، برمی آید که قیم علاوه بر اداره ی اموال، عهده دار حضانت نیز هست، مگر در موردی که مادر طفل زنده بوده و صلاحیت حضانت را داشته باشد و یا این که حضانت به حکم دادگاه به شخص ثالثی واگذار شده باشد. نکته اینکه، در تعیین قیم خویشاوندان طفل بر دیگران مقدم هستند. اما در صورتی که هیچ یک از افراد فوق اعم از پدر، مادر، جد پدری، وصی و قیم وجود نداشته، یا در قید حیات نباشند و یا شرایط و صلاحیت حضانت را نداشته باشند، طفل به تناسب موضوع، در حکم اطفال بدون سرپرست و یا بد سرپرست می باشد، که حضانت او در درجه ی اول با سازمان بهزیستی می باشد و ممکن است حضانت او به شخص دیگری واگذار گردد.