13 آبان 1398

ذی‌نفع در مطالبه قصاص

ذی‌نفع در مطالبه قصاص

کلمات کلیدی:   قصاص

مرجع صدور:     شعبه 20 دیوانعالی کشور

چکیده: قیّم اولیای‌دم صغیر حق مطالبه قصاص را ندارد.

 

مستندات         ماده 354 قانون مجازات اسلامی 1392

تاریخ رای نهایی: 1393/07/30    شماره رای نهایی: 9309970908000145

خلاصه جریان پرونده

حسب محتویات پرونده فرماندهی انتظامی بخش … طی گزارش مورخه 20/10/90 به فرماندهی انتظامی شهرستان … گزارش کرده در مورخه 30/10/90 در پی تماس تلفنی به فرماندهی بخش … مبنی بر این‌که شخص خون‌آلود و بی‌حرکت کنار جاده اصلی روبروی شهرداری افتاده بلافاصله مأمورین این یگان جهت بررسی صحت‌وسقم موضوع به محل روبروی شهرداری عزیمت مشاهده گردید. فردی حدوداً 45 ساله با موهای جوگندمی، خون‌آلود روی زمین افتاده و یک دستگاه خودرو ای سوز یخچال دار حامل گوشت مرغ با شماره پلاک … حدود ده متر جلوتر به‌صورت روشن رهاشده و وسایل داخل خودرو هم به‌هم‌ریخته و آثار خون در کنار جاده و شانه خاکی جاده مشهود بوده. طی هماهنگی با جناب دادستان نامبرده بلافاصله در معیت اکیپ پلیس آگاهی حاضر برابر بازرسی و معاینه از جسد مقتول آقای م. اهل و ساکن … که هویت بیشتری از وی فعلاً در دسترس نمی‌باشد مشخص گردیده مقتول از ناحیه سینه چپ دچار تیرخوردگی و به قتل رسیده است. موضوع تحت رسیدگی سایر اقدامات بعدی متعاقباً به عرض خواهد رسید. پرونده در اختیار پلیس آگاهی شهرستان … قرار گرفته و پلیس آگاهی پس از انجام کارهای مقدماتی پرونده را طی گزارش مورخه 21/10/90 به شرح ذیل به دادسرا اعلام کرده است. پرونده کلاسه فوق از فرماندهی انتظامی بخش … در خصوص یک فقره قتل به این یگان واصل که مأمورین این یگان ضمن هماهنگی با جناب‌عالی و پزشکی قانونی شهرستان سریعاً به عمل وقوع حادثه در محور اصلی جاده … عزیمت که صحنه حادثه توسط فرماندهی بخش … شده بود و اقدامات انجام شده به شرح ذیل است:

1- از پزشکی قانونی شهرستان دعوت که از جسد معاینه نماید علت تامه فوت مشخص و نتیجه را به این یگان اعلام نمایند که تاکنون جوابیه‌ای واصل نگردیده است.

2- با همکاری فرماندهی بخش … و با راهنمایی متهم الف. فرزند … منزل قاتل فراری ع. شناسایی و با هماهنگی مورد بازرسی قرار گرفت که متهم مذکور در منزل حضور داشت دستگیر و در منزل یک قبضه اسلحه کلت کمری شاه‌کش با خشاب مربوطه که حاوی چهار عدد گلوله و یک عدد پوکه بوده کشف و نیز دو قبضه چاقو و یک عدد موبایل و یک عدد لباس که مقداری خون بر روی آن ریخته بود کشف و ضبط گردید که صورت‌جلسه آن پیوست می‌باشد.

3- از دایره تشخیص هویت درصحنه حاضر و از تمام زوایای جسد و صحنه فیلم‌برداری کردند.

4- از کارشناس اسلحه و مهمات در پلیس آگاهی استان دعوت و به این یگان مراجعه و از یک قبضه اسلحه مکشوفه مذکور تیراندازی و از جسد متوفی نیز کارشناسی که نتایج آن متعاقباً اعلام می‌گردد.

5- متهمین مذکور به پلیس آگاهی دلالت و از متهم ع. فرزند …، 23 ساله، اهل … برابر اوراق بازجویی تحقیق که صراحتاً به بزه انتسابی با یک قبضه اسلحه مذکور به شماره 06612 اقرار نموده که جهت ملاحظه جنابعالی پیوست می‌باشد. از متهم دیگر به نام الف. فرزند …، 34 ساله، اهل … برابر برگ بازجویی تحقیق که اظهار داشت: من همراه ع. جهت سرقت از منزل خارج شدیم ولی هیچ نقشی در زمان به قتل رساندن متوفی م. نداشتم و زمان قتل من در کنار وی نبودم که اظهارات وی پیوست است.

6- از متهمین انگشت‌نگاری شده که متهم ردیف اول دارای چهار فقره سابقه کیفری و متهم ردیف دوم یک فقره سابقه کیفری می‌باشد.

7- صورت‌جلسه پیام‌های ردوبدل شده با قید شماره همراه، تعیین ردیف اول و دوم صورت‌جلسه و پیوست می‌باشد.

8- مجدداً مأمورین این یگان به محل حادثه عزیمت نموده یک عدد پوکه شلیک‌شده با اسلحه مذکور کشف که صورت‌جلسه آن پیوست می‌باشد.

9- از برادر مقتول به هویت ح. فرزند … برابر برگ بازجویی پیوست از متهمین مذکور شاکی می‌باشد. علی‌هذا با عنایت به‌مراتب فوق پرونده متشکله حاوی 28 برگ جهت صدور اوامر مقتضی در معیت متهمین به نظر می‌رسد ضمناً به اولیای‌دم ابلاغ‌شده که در مورخه 21/10/90 در دادسرا حاضر شوند. با عدم حضور بازپرس پرونده به آقای ج. ارجاع شده است.

در تاریخ 21/10/90 از آقای ع. فرزند …، 33 ساله، راننده، اهل … مقیم … به‌عنوان متهم تحقیق‌شده و به وی خطاب شده حسب گزارش ضابطین دادگستری و کشف یک قبضه اسلحه کلت از منزل و اظهاراتتان در پلیس آگاهی داراب اتهامتان دایر بر شروع به سرقت مسلحانه و قتل عمدی مرحوم ح. حمل و نگه‌داری سلاح غیرمجاز «یک قبضه اسلحه کلت شاه‌کش» تفهیم می‌گردد، از خود چه دفاعی دارید؟ متهم اظهار کرده: اتهام حمل و نگه‌داری سلاح غیرمجاز و شروع به سرقت مسلحانه را قبول دارم و این اسلحه را حدود دو سال قبل از یک نفر کرد که به … آمده بود و بیست عدد از این نوع اسلحه‌ها داشت خریداری کردم و به خاطر این‌که داشتیم این اسلحه را خریداری کردم و دو شب پیش در منزل نشسته بودم و الف. هم منزل ما بود و به ایشان گفتم برویم جلوی ماشین‌ها را بگیریم و از ایشان به‌زور پول بگیریم و قرار شد چاقو و چوب با خودمان ببریم که الف. گفت اسلحه ببریم و من هم اسلحه کلت را برداشتم و حدود ساعت 11 الی 12 شب سر جاده اصلی رفتیم دو سه تا ماشین آمد رد شد نتوانستیم جلوی ایشان را بگیریم بعد یک‌لحظه من الف. را گم کردم و حدود نیم ساعت بعد که الف. رفته بود جلوی ماشین ح. که یک اتومبیل ای سوز بود گرفته بود و به ایشان گفته ده الی پانزده هزار تومان هرچقدر پول‌داری به من بده و من اصلاً ایشان را تهدید نکردم و دیدم از ماشین پیاده شد و من فکر کردم می‌خواهد به من پول بدهد بعد دیدم یک میله از پشت صندلی برداشت و زد در ساق پا و گفتم من به ایشان گفتم حاجی نوکرتم بگذار بروم پول نمی‌خواهم بعد چند تا میله به من زد و من به‌غلط کردن افتادم گفتم بگذار بروم چند متر راه به دنبال من آمد و من در اینجا یک تیر هوائی شلیک کردم بعد اسلحه را به‌طرف پایین گرفتم و یک تیر به‌طرف پایین شلیک کردم و من قصد شلیک به‌طرف ایشان را داشته و نمی‌دانستم به سینه یا پای ایشان تیر می‌خورد و شلیک کردم و چند تیر را به ح. آمد و بعد افتاد و آمدم بالای سرش گفتم حاجی چی شد و با دست ایشان را بلند کردم و دیدم که خون دارد از سینه‌اش می‌آید ولش کردم به‌طرف ماشین رفته تا شاید پول پیدا کنیم و چون چیزی پیدا نکردم و ترسیده بودم از آن محل فرار کردم و رفتم و من فقط فکر کردم که ح. از هوش رفته است و فردای آن روز مأمورین من را دستگیر کردند و اسلحه را هم که آلت قتالم بود به همراه خشاب و چهار عدد فشنگ در منزل پیدا کردند. دادگاه از متهم سؤال کرده: آیا در زمان شلیک به سمت مقتول قصد شلیک به عضو خاصی از بدن ایشان را داشتید؟ ج- من فقط می‌خواستم که مقتول دست از سر من بردارد و به سمت ایشان شلیک کردم که تیر به هر جای ایشان می‌خواهد بخورد و دست از سر من بردارد. از آقای الف. فرزند …، 34 ساله، نجّار، اهل …، مقیم … به‌عنوان متهم تحقیق‌شده و به وی خطاب شده حسب گزارش ضابطین دادگستری و کشف یک قبضه اسلحه کلت شاه‌کش از منزل ع. اتهامتان دایر بر شروع به سرقت مسلحانه تفهیم می‌گردد از خود چه دفاعی دارید؟ ج- شب خانه بودم که ع. به من پیام داد که بیا خانه ما با تو کار دارم. من هم به منزل ایشان رفتم و گفت بیا پنج دقیقه بنشین و بعد چون بچه‌ها خوابیده بودند برویم بیرون یک کاری کرده‌ام برایت تعریف کنم و رفتیم بیرون و تعریف کرد که شب گذشته جلوی یک ماشین را گرفته‌ام و از ایشان پول گرفته‌ام و اسمی از این‌که با اسلحه بوده است نیاورده و همین‌طور که ع. داشت تعریف می‌کرد به جاده اصلی رسیدیم و رفتیم جلوتر که یک ماشین تک رد شد ع. رفت داخل رکاب ماشین را گرفت به من هم گفت بیا رکاب را بگیر که من نگرفتم و بعد ع. پرید پایین و البته ع. جلوتر به پایین پریده بود و من از ایشان جدا شدم و یک راننده (ناخوانا) با یک تک با یک ماشین تک دیگر به‌طرف من آمدند و گفتند آن شخص که به همراه تو بود بگو چه کسی بوده وگرنه تو را تحویل کلانتری می‌دهیم و گفتند کسی که همراه تو بوده است شیشه ماشین را شکسته است. من ع. را معرفی نکردم و بعد من را به کلانتری بردند و در آنجا ع. را معرفی کردم. س- پیرامون اظهارات متهم ع. مبنی بر این‌که با پیشنهاد شما اسلحه را جهت سرقت مسلحانه از منزل برداشته و مؤید قصد شما مبنی بر سرقت مسلحانه بوده است چه می‌گویید؟ ج- و الله من چنین چیزی نگفته‌ام و اظهارات ع. دروغ است. در این لحظه متهم ع. اظهار داشته: اظهارات الف. دروغ است و من نمی‌خواستم اسلحه بیاورم الف. گفت که اسلحه بیاور به‌قصد سرقت و اخاذی از اتومبیل‌های عبوری با الف. از منزل خارج شدیم. در ادامه متهم الف. اظهار کرده: زمانی که ح. با ع. درگیر شده است من داخل پاسگاه بودم و درصحنه حضور نداشته‌ام و هیچ اطلاعی از نحوه قتل ندارم و در آگاهی هم از این‌که زیر شکنجه بودم گفتم که زمانی که ع. جلوی ای سوز متعلق به ح. را گرفت من آنجا بوده‌ام درصورتی‌که این موضوع صحت ندارد و من آنجا نبودم. برای متهم ع. قرار بازداشت موقت صادرشده و به متهم ابلاغ به آن اعتراض نموده است و دادستان نیز با قرار صادره موافقت کرده است. برای متهم الف. قرار تأمین وثیقه به مبلغ چهارصد میلیون ریال صادرشده است. دادستان عقیده به صدور قرار بازداشت سرقت داشته و جانشین بازپرس با تقاضای دادستان موافقت کرده و برای متهم الف. نیز قرار بازداشت موقت صادر نموده است. مشارالیه نیز به قرار صادره اعتراض کرده است. متهمین برای مدت چهار روز در اختیار پلیس آگاهی قرارگرفته‌اند تا از آنان تحقیق به عمل آید و حسب صورت‌جلسه مورخ 25/10/90 صحنه قتل با حضور جانشین بازپرس انجام‌گرفته است. متهم در بازسازی صحنه قتل اظهار داشته: شب حادثه روی دست‌انداز بزرگ روی مسیر قدیمی سوار کامیونت خاور سفید شدم و روی صندلی نشستم تقاضای پول کردم که راننده مقداری جلوتر رفت و ایستاده و پیاده شد گفت می‌خواهم پولت بدهم یک میله از پشت صندلی برداشت و سمت من آمد و شروع به زدن من کرد من هم اسلحه کلت را درحالی‌که در صندلی نشسته بودم کشیدم ابتدا یک تیر هوایی زدم ولی او ادامه داد سپس یک تیر به سمت او شلیک کردم و پیاده شدم و او دوباره مرا دنبال کرد و بعد روی زمین افتاد من هم ماشین را که داخل جاده بود حرکت دادم و به شانه خاکی کنار جاده بردم و سپس فرار کردم. در مورد وضعیت اخلاقی متهمین به دستور جانشین بازپرس مأمور به محل سکونت آنان اعزام و به‌طور غیر محسوس تحقیق و حسب مفاد صورت‌جلسه مورخ 23/10/90 هر دو نفر متهم وضعیت اخلاقی خوبی ندارند. چندین سابقه سرقت دارند افرادی ولگرد و معتاد هستند و به‌طورکلی از وجهه خوبی برخوردار نیستند و حسب دو برگ صورت‌جلسه مضبوط در پرونده ع. قصد خلع سلاح مأمور و فرار از زندان و خودکشی داشته است. در تاریخ 25/10/90 اتهام متهم ع. مجدداً تفهیم تا آخرین دفاع خود را بگوید. در پاسخ جریان ماوقع را شرح داده و اظهار داشته: کلیه اتهامات را قبول دارم ولی نمی‌دانستم با گرفتن اسلحه به‌طرف آقای ح. تیر به سینه ایشان اصابت می‌کند و من فقط قصد ترساندن آقای ح. را داشتم و می‌خواستم تیر به هر جای بدن ایشان که امکان دارد اصابت کند و از دست ایشان خلاص شوم و من را رها کند. اتهام الف. دایر به شروع به سرقت مسلحانه مجدداً تفهیم تا آخرین دفاع خود را بگوید. در پاسخ اظهار داشته: شروع به سرقت مسلحانه را قبول ندارم. آن شب به‌قصد سرقت از اتومبیل‌های عبوری … به همراه ع. به کمربندی … جایی که چند تا سرعت‌گیر است رفتیم و همراه من یک زنجیر و یک تیر کوچک بوده است و همراه ع. چیزی نبود، رفتیم جای دست‌اندازها و ع. گفت ماشین‌هایی که می‌آیند تو یک‌طرف آن را بگیر و من هم طرف دیگر را می‌گیرم و جلوی چند ماشین را گرفتیم که نایستادند بعد ع. به کابین و رکاب یک ماشین تک چسبید ولی من به‌طرف دیگر ماشین نچسبیدم بعد ع. تا راست کمربندی سوار ماشین تک و در رکاب آن بود و فقط دیدم ع. پرید پایین و به‌طرف من آمد و من هم آمدم به ایشان گفتم این کار فایده ندارد بیا برویم ع. پیاده شد که سه عدد ماشین تک به‌طرف ما آمدند ع. فرار کرد و آمدند گفتند طرف کی بود آمد چسبید به ماشین ما من هنوز نگفته بودم که چه کسی بوده که با چوب به جان من افتادند و از آن‌طرف هم با مأمورین تماس گرفته بودند، سریعاً مأمورین آمدند و من را به کلانتری بردند و در آنجا اسم ع. را آوردم. به متهم خطاب شده حسب اظهارات متهم ع. در جلسه مورخ 21/10/90 و 25/10/90 با درخواست شما ایشان اقدام به حمل سلاح جهت سرقت نموده است و شما از وجود سلاح به همراه ایشان جهت سرقت مسلحانه خبر داشته‌اید پیرامون موضوع چه توضیحی دارید؟ ج- آن شب من خبر نداشتم که اسلحه به همراه ع. می‌باشد و ع. اصلاً به من در منزلشان اسلحه را نشان نداد و از وی نخواستم که سرقت فقط با اسلحه باشد. ع. اظهار داشته: الف. دروغ می‌گوید و خطاب به متهم الف. همان شب داخل پذیرایی و جلوی تلویزیون اسلحه را به تو نشان دادم و تو از من خواستی که اسلحه را به همراه خودم بیاورم. در ادامه به متهمین خطاب شده هرگونه صحبتی دیگری دارید بیان نمایید، در پاسخ اظهار داشته: صحبت دیگری نداریم. پزشکی قانونی جسد را معاینه و حسب مفاد گزارش معاینه جسد شماره 90/732/142/1 مورخ 20/10/90 جسد متعلق به ح. فرزند …، 45 ساله می‌باشد، در معاینه ظاهری جسد سوراخ شدگی به قطر 0/8 × 0/8 سانتی‌متر در ناحیه فوقانی سمت چپ قفسه صورت با حاشیه سوخته در اطراف آن مشهود بوده است، فاصله سوراخ تا کف پا 130 سانتی‌متر می‌باشد و فاصله سوراخ تا نوک پستان سمت چپ 9 سانتی‌متر و فاصله سوراخ تا خط میانی قفسه صدری هشت سانتی‌متر بوده است. جسد کالبدگشایی شده و در گزارش معاینه جسد قید شده زیر پوست سینه خون‌مردگی در ناحیه فوقانی سمت چپ قفسه صورت مشهود است در برش ریه در محل لب فوقانی و لب تحتانی کبودی و خون‌مردگی اطراف سوراخ ورودی مشهود می‌باشد. در استخوان جناغ شکستگی ندارد، شکستگی دنده ندارد، استخوان جناغ برداشته شد در پرده‌های جنب چسبندگی مختصر دارد. در فضای جنب سمت چپ خون به میزان 500 سی‌سی دارد، ریه‌ها رنگ طبیعی و قدام اسفنجی داشتند، سوراخ شدگی در ناحیه لب فوقانی ریه چپ مشهود است که خون‌مردگی موضع اطراف آن مشهود است. لخته‌های خون به میزان 500 سی‌سی اطراف فضای جنب مشهود است سوراخ شدگی در ناحیه لب تحتانی ریه سمت چپ دارد. فضای بین دنده‌ای هفتم و هشتم پشتی گردیده و وارد ماهیچه‌های اطراف ستون فقرات شده (مسیر گلوله از ناحیه فوقانی سمت چپ قفسه صدری از سمت بالا به پایین و از سمت راست به چپ می‌باشد) که ناحیه پشتی ستون فقرات در سمت چپ برش داده شد و هرمی گلوله از نزدیک ستون فقرات خارج گردید و تحویل کارشناس سلاح شد. پرده قلب باز شد مایع اطراف قلب به حجم 200 میلی‌لیتر بود. چسبندگی در پرده قلب وجود ندارد اندازه قلب طبیعی بود قلب از پایه جدا گردید قلب حاوی خون متان است وزن قلب حدود 400 گرم است در پایان علت فوت به آسیب احشاء و ارگان‌های حیاتی قفسه صورت ناشی از اصابت جسم نفوذی پرتابی می‌باشد. جواز دفن به نام وی صادر شد. معاینه جسد در معیت سرهنگ ه. کارشناس سلاح و دفتر آگاهی آقای ن. انجام‌شده است.

گواهی حصر وراثت به شماره 650 – 27/10/90 صادره از شعبه اول شورای حل اختلاف … ضمیمه پرونده است. حسب مفاد گواهی فوق ورثه مقتول ح. عبارت‌اند از 1- خانم ف. فرزند مرحوم … (مادر) 2- خانم ز. فرزند … (همسر) 3- آقای ر. فرزند … متولد 1373 (فرزند) 4- آقای ع. فرزند … متولد 1383(فرزند) 5- خانم س. فرزند … متولد 1370 (فرزند) 6- خانم ف. فرزند … متولد 1371 (فرزند) 7- خانم ر. فرزند مهدی متولد 1375 (فرزند) در تاریخ 28/10/90 از خانم ز. فرزند … تحقیق‌شده، اظهار داشته: این جانبه همسر مرحوم ح. از آقای ع. فرزند … به اتهام قتل عمدی همسرم و از آقای الف. به لحاظ سرقت مسلحانه شاکی و تقاضای قصاص نفس وی و مجازات ایشان را دارم. از خانم ف. فرزند مرحوم …، متولد 1323 تحقیق، اظهار داشته: این جانبه مادر مرحوم از آقای ع. به اتهام قتل عمدی فرزندم و متهم دیگر الف. شاکی و تقاضای قصاص نفس وی را دارم و نیز تقاضای مجازات آنان را دارم. از آقای ر. فرزند مرحوم … متولد 1373 تحقیق، اظهار داشته: این‌جانب از آقای ع. به اتهام قتل عمدی پدرم و از متهم دیگر آقای الف. شکایت و تقاضای قصاص نفس وی را دارم. سرهنگ م. کارشناس اسلحه طی نظریه شماره 110/9051 – 26/10/90 پس از بیان گردشکار موضوع نتیجه کلی را به شرح زیر اعلام نموده است: با نگرش به مطالب فوق‌الذکر و با عنایت به کلیه اقدامات فنی صورت گرفته مرحوم متوفی به‌وسیله یک قبضه اسلحه کمری غیراستاندارد با کالیبر 8 میلی‌متر از ناحیه سمت چپ قفسه سینه و از فاصله تقریبی حدوداً یک متری مورد اصابت و شلیک یک عدد گلوله مستقیم قرارگرفته است. سمت اصابت و مسیر حرکت در داخل بدن از جلو به عقب و از بالا به پایین می‌باشد، بنابراین موقعیت استقرار ضارب نسبت به مضروب از روبرو و تیرانداز در موضع بالاتری استقرار داشته است. اینک ضمن پیوست کردن چهار عدد پوکه آزمایشی و دو عدد پوکه جنایی مراتب جهت هرگونه اقدام تقدیم حضور می‌گردد. حسب قیم‌نامه مورخ 30/11/90 صادره از دفتر امور سرپرستی دادسرای عمومی و انقلاب شهرستان … خانم ز. همسر مقتول به‌عنوان قیم صغار 1- ر. متولد 20/04/73 2- ع. متولد 13/02/83 3- ر. متولد 1375 منصوب‌شده است. در مورخ 10/02/91 از خانم ز. همسر مقتول تحقیق‌شده و مشارالیها اظهار داشته: از آقای ع. به اتهام قتل عمدی شکایت و تقاضای رسیدگی و مجازات قانونی دارم و از طرف سه فرزندم که سن آن‌ها قانونی نیست و من قیم آن‌ها هستم شکایت دارم، پدربزرگ فرزندانم یعنی جد پدری آن‌ها زنده نیست. از خانم س. فرزند …، 21 ساله، تحقیق‌شده، اظهار داشته: این جانبه دختر مقتول می‌باشم که از آقای ع. به خاطر قتل عمدی شکایت و تقاضای رسیدگی و قصاص دارم. از خانم ف. فرزند …، 19 ساله، تحقیق، اظهار داشته: این جانبه دختر مرحوم می‌باشم که از آقای ع. به خاطر قتل عمدی شکایت و تقاضای قصاص دارم. در خلال رسیدگی پرونده آقای یعقوبی به‌عنوان بازپرس مأمور خدمت در دادسرای عمومی و انقلاب شهرستان … مشغول به کار شده و مشارالیه طی قرار شماره 00221 – 91/2/16 قرار مجرمیت آقای ع. فرزند …، 33 ساله را به اتهام قتل و شروع به سرقت مسلحانه و حمل و نگه‌داری یک قبضه سلاح کلت کمری شاه‌کش و چهار فشنگ آن و قرار مجرمیت آقای الف. فرزند …، 34 ساله به اتهام شروع به سرقت مسلحانه صادر و دادستان با قرار صادره موافقت کرده و طی کیفرخواست شماره 00314 – 23/02/91 تقاضای تعیین مجازات آقای ع. و طی کیفرخواست شماره 00314 – 23/02/91 تقاضای تعقیب آقای الف. را از دادگاه کیفری استان فارس نموده است. پرونده به شعبه چهارم دادگاه کیفری استان فارس ارجاع و شعبه مرجوع‌الیه طی قرار شماره 00120 – 27/06/91 در خصوص اتهام آقای ع. به حمل و نگه‌داری سلاح غیرمجاز با نفی صلاحیت از خود به صلاحیت دادگاه انقلاب اسلامی … قرار صادر نموده است. دادگاه دستور داده به متهم ع. اخطار شود ظرف ده روز وکیل خود را به دادگاه معرفی کند. آقای الف. آقای … را به‌عنوان وکیل خود تعیین و مشارالیه در پرونده دخالت نموده است. آقای ع. وکیل تعیین نکرده و دادگاه از طریق کانون وکلای فارس آقای … را به‌عنوان وکیل تسخیری متهم تعیین نموده است. دادگاه دستور تعیین وقت و دعوت و احضار طرفین را صادر و برای روز 18/03/92 وقت رسیدگی تعیین شده است. جلسه رسیدگی دادگاه در وقت مقرر با حضور نماینده دادستان و اولیای‌دم و متهمان و وکلای آنان تشکیل، اولیای‌دم پس از بیان مشخصات خود اظهار کرده‌اند شکایت ما علیه ع. است که عمداً مرحوم گشته است. نماینده دادستان طبق کیفرخواست تقاضای تعیین مجازات متهمین را از دادگاه نموده است. دادگاه به اولیای‌دم خطاب کرده شکایت خود را صریحاً بیان کنید، در پاسخ اظهار داشته‌اند: با توجه به این‌که آقای ع. عمداً مرحوم را با اسلحه کشته است و ایشان بدون این‌که گناهی داشته باشد به قتل رسیده است درخواست رسیدگی و مجازات قصاص برای ایشان داریم و حاضر به سازش و گذشت نیستیم و صرفاً درخواست قصاص نفس آقای ع. را به جرم قتل عمدی داریم. دادگاه به متهم خطاب نموده مطابق کیفرخواست صادره از دادسرای عمومی و انقلاب و شکایت اولیای‌دم مقتول اتهام شما ارتکاب قتل عمدی به‌وسیله شلیک اسلحه می‌باشد و به‌علاوه اتهام دیگر شما مشارکت در شروع به سرقت مسلحانه به همراه آقای الف. است ضمن تفهیم گزارش مأمورین انتظامی، اظهارات و اقاریر شما در مرحله مقدماتی و نظرات کارشناسی پزشکی قانونی در تعیین علت فوت و نظریه کارشناس اسلحه و مهمات ضمن تفهیم مفاد کیفرخواست آیا اتهامات خود را قبول دارید؟ در پاسخ پس از بیان مشخصات خود اظهار داشته: در مورد اتهامات تفهیم شده من قبول دارم که به‌وسیله اسلحه من مرحوم را کشته‌ام و هم‌چنین می‌پذیرم که می‌خواستم سرقت انجام دهم من اعتیاد دارم و شیشه مصرف می‌کردم و حالا هم در زندان قرص متادون مصرف می‌کنم آن زمان در حال خودم نبودم چون پول نداشتم تصمیم گرفتم که بروم از ماشین‌ها پول بگیرم اسلحه کلت کمری شاه‌کش که قبلاً داشتم برداشتم و آقای الف. دوستم است و به ایشان گفتم که می‌خواهم چکار کنم اول ایشان قبول نکرد ولی با اصرار من قبول کرد حدوداً ساعت 12 شب بود در جاده سرعت‌گیر ایجاد کرده بودند برای کاهش سرعت اتومبیل مرحوم داشت رد می‌شد من چسبیدم به اتومبیل و سوار آن شدم و به راننده گفتم پول می‌خواهم و ایشان توقف کرد و از پشت صندلی ماشین یک میله آهنی برداشت و شروع به زدن من کرد آن زمان آقای الف. با من نبود و با من نبود و من به مرحوم گفتم چیزی نمی‌خواهم و می‌روم ولی ایشان شروع به زدن من کرد آن زمان آقای الف. با من نبود و با زدن آن مرحوم پایم و شانه‌ام شکسته است و آثار آن موجود است و مجبور شدم اسلحه را درآوردم و اول تیر هوایی زدم ولی عکس‌العملی نشان نداد و چون می‌خواستم خودم کتک نخورم و ایشان بترسد تیر به‌سوی ایشان شلیک کردم و قصدم کشتن ایشان نبود و فقط می‌خواستم خودم فرار کنم و زمانی که من تیر به‌سوی ایشان شلیک کردم ایشان دنبال من می‌دوید و باور نمی‌کردم که تیر به ایشان خورده باشد. درگیری ما بیرون کامیون بود و چون ایشان من را گرفته بود نمی‌توانستم فرار بکنم. بعد از این‌که دنبالم می‌آمد من فرار کردم و رفتم خانه فردا صبح من را دستگیر کردند یعنی یک ساعت بعد از حادثه من را دستگیر کردند قتل و قضیه سرقت حدود نزدیک صبح اتفاق افتاده است و الف. اسم من را گفته بود و به همین دلیل من دستگیر شدم. س- مفاد گزارش مأمورین دلالت دارد که در شب حادثه ابتدا به همراه آقای الف. شروع به سرقت نموده‌اید آیا چنین اتهامی را می‌پذیرید؟ ج- بله گزارش درست است ابتدا به همراه آقای الف. رفتیم که سرقت کنم و آنجا راننده‌ها دنبال ما گذاشتند و ما فرار کردیم و الف. مرا گرفته و بعداً حدود صبح بود که من خودم به‌تنهایی شروع به سرقت کردم که این اتفاق قتل افتاده. س- مفاد صورت‌جلسه وضعیت کامیونت مرحوم حاکی است که وسایل درون اتاق راننده به‌هم‌ریخته و خون در آن اتاق راننده مشاهده شده است در این مورد چه دفاعی دارید؟ ج- ما درون اتاق کامیونت درگیر شدیم و مرحوم بنده را زد و آمدیم پایین و خونی که درون اتاق کامیونت است احتمالاً متعلق به من می‌باشد ولی من وسایل درون اتاق راننده را به هم نریخته‌ام. س- اظهارات اولیه شما در مرحله مقدماتی دلالت دارد که در حین فرار به‌سوی مرحوم شلیک کرده‌اید عین اظهارات قرائت می‌شود آیا این اظهارات را قبول دارید؟ ج- تمامی اظهاراتی که در مرحله مقدماتی گفته‌ام قبول دارم من درون اتاق خودرو با مرحوم درگیر شدم و پایین آمدیم و ایشان به دنبال من آمد و من ترس کردم اول تیر هوایی شلیک کردم ولی ایشان دنبالم می‌کرد و من نیز به‌سوی وی شلیک کردم ولی ایشان دنبالم می‌کرد و به سینه وی زدم و مرحوم افتاد و رفتم داخل خودرو گشتم که سرقت کنم ولی چیزی برای سرقت پیدا نکردم آمدم بالای سر مرحوم و دیدم که ایشان آه و ناله می‌کند و رفتم خانه خودمان. س- چه زمانی به مرحوم تیر شلیک کردید؟ ج- درون خودرو و کنار خودرو که ایشان با میله آهنی به من می‌زد. س- چه زمانی به مرحوم تیر شلیک کردید؟ ج- زمانی که با مرحوم درگیر بودم و کنار ماشین بود اول تیر هوایی کردم و بعد ایشان اعتناء نکرد تیر به‌سوی ایشان شلیک کردم و ایشان داشت دنبال من می‌دوید و فکر نمی‌کردم ایشان بمیرد و برای دفاع از خودم به مرحوم تیر زدم. س- کجای بدنت زخمی شده است؟ پایم و شانه‌ام زخمی شد، که استخوان پایم ترک خورده بود و استخوان ترقوه‌ام نیز شکسته که حالا خوب شده است. دادگاه به وکیل تسخیری متهم خطاب کرده دفاعیات خود را از موکل خود بیان کنید؟ ج- در پاسخ اظهار داشته: سرقت مسلحانه به لحاظ اقتدار مالباخته عقیم مانده و عملی نشده است بنابراین سرقت مسلحانه موضوعاً منتفی است چون اصل سرقت محقق نشده است، بنابراین شروع آن‌هم منتفی است اما در مورد قتل عمد اظهارات متهم یکنواخت نیست و بعضاً متفاوت است برداشت از اظهارات متهم به‌خصوص در مورخ 20/10/90 نامبرده وقتی‌که وارد صحنه جرم می‌شود (ناخوانا) اموال از مرحوم ببرد. مرحوم باحوصله و صبر کامل متأسفانه متوسل به قدرت می‌شود غافل از این‌که سارق در خلوت و شب از امکانات زیادتری برخوردار است. ازآنجاکه مرحوم با استفاده از قدرتش با استفاده از میله به متهم حمله می‌کند و او را مورد ضرب‌وجرح قرار می‌دهد که این مورد منجر می‌شود به این‌که متهم از سرقت منصرف و جان خود را نجات دهد و مرحوم به شانه و پای متهم ضربه وارد می‌نماید که متهم برای نجات خود از شلیک تیر هوایی استفاده می‌نماید تا بتواند مرحوم را بترساند و از گلاویز شدن خلاصی پیدا کند که نه صدمه‌ای به مرحوم برساند و صدمه بیشتری نبیند و در حال خلاصی خود تلاش می‌کند چندمتری از کامیون فاصله بگیرد که در اینجا مرحوم متهم را تعقیب می‌نماید و در این هنگام حسب اظهارات متهم به قسمت جلوی پای مرحوم شلیک می‌کند بدون این‌که هدف‌گیری داشته باشد و قصد قبلی نداشته که مرحوم را بزند و کلاً دفاع برای نجات از دست مرحوم بوده است بنابراین کل اقدام شاید مصداق قتل شبه عمد باشد، علی‌هذا در صورت موافقت جلسه دادگاه را به‌وقت دیگری موکول شود که دفاعیات به‌صورت کامل که برای محکمه علم و یقین حاصل شود انجام شود چون پرونده از اهمیت خاصی برخوردار است تا این‌که اجحافی به متهم نشود و نه مجازاتی غیرقانونی بر متهم تحمیل شود و حق اولیای‌دم ضایع نشود و اگر لازم شد لایحه‌ای تقدیم می‌نمایم. اولیای‌دم اظهار داشته‌اند: اولاً اگر متهم قصد کشتن نداشت اسلحه پر در اختیار نداشت ایشان با اسلحه پر و شلیک آن قصد کشتن داشته است. ثانیاً درگیری اگر به‌صورت گرفتن همدیگر باشد فاصله‌ای باقی نمی‌گذارد که بتوان با میله آهنی به کسی زد و این در حالی است که زخمی کردن شخص با میله آهنی بافاصله امکان‌پذیر است که با ادعای متهم مبنی برگرفته شدن توسط مرحوم منافات دارد به‌علاوه خون درون اتاق کامیونت روی داشبورد است چگونه پای ایشان زخمی شده و خون‌روی داشبورد ریخته است و آنچه حقیقت است متهم درون کامیون به مرحوم حمله کرده است و آنجا به مرحوم شلیک کرده است. درخواست رسیدگی و صدور رأی قانونی داریم. دادگاه به متهم خطاب کرده (ع.) اتهام شما مجدداً مبنی بر ارتکاب قتل عمدی مرحوم ح. و مشارکت در شروع به سرقت مسلحانه تفهیم می‌شود آخرین دفاع خود را بیان کنید؟ ج- من قصد کشتن نداشتم دفاع از خودم کردم و می‌خواستم از دست مرحوم فرار کنم و این‌که می‌خواستم برویم سرقت کنیم و اقدام به سرقت کردیم ولی موفق نشدیم قبول داریم وکیل متهم اظهار کرده با توجه به ادعای اولیای‌دم که درگیری و قتل درون اتاق کامیون بوده است نیاز به تحقیق دارد بنابراین ازنظر من رسیدگی و تحقیقات کامل موردنیاز است. دادگاه به متهم دیگر آقای الف. خطاب کرده طبق کیفرخواست صادره اتهام شما دایر است بر مشارکت در شروع به سرقت مسلحانه دفاعی دارید بیان کنید؟ ج- قبول ندارم و هیچ‌گونه هم آهنگی با آقای ع. نداشته‌ام من سر گله‌دونی بودم آقای ع. زنگ زد و گفت بیا خانه و قبلاً با هم مواد می‌کشیدیم رفتم پیشش گفت برویم بیرون خیابان و در بین راه پیشنهاد داد که برویم سرقت کنیم هر چه گفتم تا حالا سرقت نکرده‌ام و همین‌طور صحبت می‌کردیم و یک‌لحظه دیدیم ماشین تک می‌آید و ع. به من گفت و من قبول نکردم و ایشان خودش رفت و خود را به ماشین رساند و از ما دور شد و هوا تاریک بود و از حاشیه خیابان داشتم می‌رفتم دیدم یک تعداد افرادی کنار خیابان ایستاده‌اند مرا دستگیر کردند و مرا بردند کلانتری و مرا شکنجه کردند و در آنجا من اسم ع. را بردم که همراه ایشان بوده‌ام گویا راننده‌ها آمده بودند پاسگاه و گفتند اسم دوستت را بگو من هم گفتم ع. بود و ما را نگه  داشتند و صبح زود بود ع. را دستگیر کردند و ما را بردند آگاهی و همه‌اش کتک می‌زدند و زمانی که ع. آمد و گفت با یک نفر درگیر شده‌ایم. س- چه چیزی همراه داشتید؟ ج- تیر کوچک و با یک زنجیر همراه داشتم. س- اظهارات شما نزد جانشین محترم بازپرس عیناً قرائت می‌گردد و آیا این اظهارات را قبول دارید؟ ج- من هماهنگ با ع. نبودم و هیچ کاری برای سرقت انجام نداده‌ام و فقط کنار یکدیگر ایستاده بودیم. س- اظهارات خود را در نزد مأمورین چه می‌گویید؟ ج- قبول ندارم و مرا زده‌اند و وقتی کابل می‌زد گفتم نزن هر چه دلت می‌خواهد بنویسید. دادگاه به وکیل متهم الف. خطاب کرده در دفاع از حقوق موکل مطلبی دارید بیان کنید؟ در پاسخ اظهار داشته: با توجه به اظهارات متهمین در جلسه دادگاه و مطابقت آن با اظهارات آقای الف. در بدو وقوع حادثه و صورت‌جلسات مندرج در پرونده در کل صرفاً درصحنه حضور داشته و هیچ عمل مادی جهت تحقق جرم انجام نداده است علی‌الخصوص با توجه به اظهارات متهم ردیف اول و اظهارات آقای الف. صرفاً یک نفر از کامیون بالا رفته و اقدام به شکستن شیشه و تهدید نموده است حسب تبصره یک ماده 43 قانون مجازات اسلامی که در قانون مجازات جدید در ماده 123 اعلام گردید مجرم قصد ارتکاب جرم و عملیات و اقداماتی که مقدمه جرم بوده و ارتباط مستقیم با وقوع جرم ندارد شروع به جرم نبوده و قابل مجازات نمی‌باشد. با عنایت به‌مراتب مذکور ازآنجاکه موکل نقش مادی در وقوع جرم نداشته اتهام انتسابی در کیفرخواست متوجه ایشان نمی‌باشد، لذا تقاضای رسیدگی و بدواً فک قرار بازداشت موقت و تبدیل آن به تأمین مناسب و نهایتاً با توجه به اصل 37 قانون اسلامی تقاضای رسیدگی و صدور حکم شایسته را دارم. دادگاه به متهم الف. خطاب کرده اتهام شما مجدداً مبنی بر شروع سرقت مسلحانه تفهیم می‌گردد آخرین دفاعت چیست؟ ج- من نه سرقتی کردم و نه قصد این کار را داشتم و درست است همراه ایشان بودم ولی در جریان سرقت بوده‌ام و اطلاع دارم. وکیل وی نیز اظهار کرده دفاعیات به شرح دفاعیات مطرح شده در این مرحله دادگاه و دفاعیات قبلی است. پلیس دادگاه ختم رسیدگی را اعلام و به شرح رأی شماره 00044 اعلام کرده با عنایت به این‌که متهم اقرار نموده به انگیزه سرقت از خودروهای عبوری اقداماتی انجام داده و مسلحانه کامیون‌های در حال عبور را به هنگام عبور از کمربندی درحالی‌که به‌واسطه سرعت‌گیر سرعت آن‌ها کم شده متوقف نموده که در یک مورد با شکستن شیشه اتومبیل کامیون موفق به سرقت نشده و به هنگام سرقت از کامیون مرحوم با ایشان درگیر شده و در حین فرار از دست مقتول به‌سوی ایشان شلیک کرده است و مطابق نظریه پزشکی قانونی اصابت گلوله به ناحیه سینه مقتول که منجر به سوراخ شدگی ریه مقتول و ماهیچه‌های ستون فقرات شده مورد تأیید واقع‌شده و درنتیجه علت فوت آسیب به احشاء و ارگان‌های حیاتی قفسه صدری ناشی از اصابت جسم نفوذی پرتابی اعلام گردیده است و دفاع متهم به این‌که جهت خلاصی از دست مقتول به وی شلیک کرده و جهت حفاظت از جان خود چنین اقدامی کرده است قابل توجیه نیست زیرا اولاً متهم سبب وقوع حادثه را شخصاً به وجود آورده و با اقدامات خلاف قانون و مسلحانه چنین فعلی انجام داده است. ثانیاً: به هنگام فرار متهم (برحسب ادعای وی) بدون این‌که خطری برای وی باشد مبادرت به شلیک گلوله به سمت مقتول نموده است. ثالثاً: استفاده از اسلحه برفرض وجود حمله از سوی مقتول ضرورتی نداشته و دفاع متوقف بر آن نبوده است و هیچ‌گونه تناسبی بین عمل ادعایی مقتول و اقدام متهم وجود نداشته است بنابراین باوجودی که قصد ارتکاب قتل از سوی متهم احراز نشده و ایشان منکر وجود قصد ارتکاب قتل می‌باشد لیکن چون عمل متهم نوعاً کشنده بوده (با توجه به آلت قتل و موضوع خاص و عامل بودن در فعل) و انتساب قتل به متهم محرز است، دادگاه بزهکاری متهم را مبنی بر ارتکاب قتل عمدی و شروع به سرقت مسلحانه محرز دانسته که مستنداً به بند ب ماده 206 و ماده 207 و بند اول ماده 231 و ماده 655 قانون مجازات اسلامی با توجه به درخواست اولیای‌دم مبنی بر قصاص نفس حکم بر قصاص نفس آقای ع. از جهت ارتکاب قتل عمدی و محکومیت وی به تحمل پنج سال حبس و 50 ضربه شلاق از جهت شروع به سرقت مسلحانه صادر می‌نماید. دادگاه آقای الف. را مستنداً به اصل برائت و ماده 177 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور کیفری از اتهام انتسابی تبرئه نموده است. دادنامه در زندان به آقای ع. ابلاغ، لایحه‌ای از نامبرده ملاحظه نگردید. دادنامه در تاریخ 07/08/92 به وکیل تسخیری متهم ابلاغ، طی لایحه‌ای که به شماره 00047 – 25/08/92 ثبت دفتر دادگاه شده تقاضای تجدیدنظر نموده است لایحه در موقع شور قرائت خواهد شد.

 

 

 

 

 

رای دیوان

با توجه به اقاریر صریح متهم در مراحل مختلف دادرسی به تیراندازی به‌طرف مقتول و شروع به سرقت مسلحانه و با عنایت به این‌که تیراندازی در تاریکی شب بوده و امکان هدف‌گیری موضع خاصی امکان‌پذیر نیست تا بتوان ادعای این‌که متهم قصد تیراندازی به موضع خاص نداشته را مطرح کرد زیرا عمل ارتکابی متهم نوعاً کشنده و رأی صادره موجه تشخیص می‌گردد و موارد اعلام‌شده از طرف وکیل محترم خدشه‌ای بر آن وارد نمی‌کند، لذا بارد اعتراض و با تذکر این‌که احد از اولیای‌دم به نام ع. صغیر است و مادر صغیر خانم ز. قیم وی در جلسه رسیدگی مورخ 18/03/92 تقاضای قصاص متهم را نموده است و چون قیم حق مطالبه قصاص ندارد اولیای‌دم کبیر باید قبل از اجرای حکم قصاص دیه سهم صغیر را تودیع نمایند، به استناد بند الف ماده 265 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور کیفری رأی معترض‌عنه با رعایت تودیع سهم صغیر ابرام می‌گردد.

رئیس شعبه بیستم دیوان عالی کشور ـ مستشار

ناصری‌‏صالح‌آباد ـ طباطبائی