09 مهر 1398

عيب و تلف موضوع مهریه

عيب و تلف موضوع مهریه

هر چند به مجرد بسته شدن قرارداد ازدواج، زن مالک مهریه می شود و می تواند هر نوع تصرفی را بخواهد در آن بکند، اما مسئولیت مرد تا زمانی که مهریه صحیح و سالم به زن تسلیم نشده، باقیست. به موجب ماده ی 1084 ق.م: «هر گاه مهر، عین معین باشد و معلوم گردد قبل از عقد معیوب بوده و یا بعد از عقد و قبل از تسليم معيوب و یا تلف شود شوهر ضامن عيب و تلف است. اگر مهریه عين معین باشد و پس از قرارداد ازدواج مشخص شود که در زمان قرارداد معیوب بوده، مفاد ماده ی 422 ق.م حاکم است، یعنی زن می تواند قرارداد مهریه را فسخ کند و مثل یا قیمت آن را بگیرد و یا این که مهریه را با دریافت تفاوت قیمت سالم و معیوب (ارش) قبول نماید. اما اگر این مهریه بعد از قرارداد ازدواج و قبل از تسليم معیوب شود، نظر مشهور در فقه امامیه که به نظر، قانون مدنی نیز آن را پذیرفته، این است که زن مالک مهریه (عین معین) است، پس فقط می تواند از شوهر ارش بگیرد، چون شوهر بر مبنای قاعده ی «ضمان يد»، نسبت به عیبی که قبل از تسلیم پدید آید ضامن می باشد و نظر اقلیت این است که علاوه بر آن، زن اختیار فسخ قرارداد مهریه را نیز دارد. اما در ازدواج موقت، هر گاه مهریه عین معین باشد و معلوم گردد قبل از عقد معیوب بوده و یا بعد از عقد و قبل از تسليم معیوب شود، در هر دو مورد، زن تنها می تواند ارش بگیرد، چرا که مهریه از ارکان ازدواج موقت است و اختیار فسخ موجب بطلان آن می شود.

در صورتی که مهریه عین معین باشد و بعد از ازدواج و قبل از تسلیم به زن تلف شود شوهر ضامن است. اما این ضمان شوهر به چه معنی است؟ منظور ضمان بد است و یا ضمان معاوضي ؟ تفاوت اساسی این دو نوع ضمان، در انفساخ مهریه می باشد. بر مبنای نظر فقهای عامه، ضمان شوهر نسبت به مهریه از زمره ی ضمان معاوضی است، و همان گونه که در بيع” مقرر شده، مهریه نیز منفسخ می شود و مانند این است که مهریه در قرارداد ذکر نشده، و در این صورت، پس از نزدیکی، زن سزاوار مهرالمثل می شود. اما از نظر اکثر فقهای اماميه، زن مالک عین مهریه است و منظور از ضمان شوهر، ضمان پد یا على اليد است، در نتیجه، مهریه باطل نیست و منفسخ نیز نمی شود، بلکه شوهر ضامن مثل یا قیمت مهریه می باشد، و هم چنین است موردی که مهریه عین معین باشد و پس از ازدواج معلوم گردد که قبل از تعیین آن، تلف شده و وجود خارجی نداشته است. به نظر، قانون مدنی نیز با این دیدگاه همراه است. در ازدواج موقت نیز چنین است و در صورت تلف مهریه پیش از تسلیم و یا تلف قبل از قرارداد، شوهر «ضمان ید» دارد و ضامن مثل یا قیمت آن است.