26 مهر 1398

فوت احد زوجین و نفقه زن

فوت احد زوجین و نفقه زن

در صورت فوت یکی از طرفین، قرارداد ازدواج منحل می شود. اگر زن فوت نماید و نفقه ی گذشته ی خود را طلب داشته باشد ورثه ی او می تواند به قائم مقامی او نفقه ی گذشته ی او را مطالبه نماید، چرا که به موجب ماده ی 1206 ق.م: زوجه در هر حال می تواند برای نفقه ی زمان گذشته ی خود اقامه ی دعوا نماید و طلب او از بابت نفقه ی مزبور طلب ممتاز بوده و در صورت افلاس یا ورشکستگی شوهر، زن مقدم بر غرما خواهد بود…». اما در صورتی که شوهر فوت کند، زن می تواند نفقه ی گذشته ی خود را از اموال او مطالبه نماید و در صورتی که اموالی داشته باشد، طلب زن ممتازه بوده و ورثه باید حق او را بپردازند، ولی در خصوص نفقه ی آینده، نظر به این که الزام به انفاق حکم ویژه ی شوهر است و دیگران، حتا ورثه ی شوهر تکلیفی به انفاق به زن مورث ندارند، او نمی تواند نفقه ی آینده را از آن ها بخواهد، حتا اگر باردار باشد.

حکم به پرداخت نفقه ی زن باردار در خصوص فسخ، طلاق و بطلان ازدواج را نمی توان با این مورد مقایسه کرد، چرا که در آن ها شوهر زنده است و این وظیفه قائم به شخص شوهر است، ولی در این جا شوهر فوت نموده است. زن بارداری که شوهر او فوت شده است، تنها می تواند از خویشانی که وظیفه ی انفاق به اقارب را دارند مطالبه ی نفقه کند. به همین دلیل در ماده ی 1110 ق.م (اصلاحی 19/8/1381) مقرر شده: «در ایام عده ی وفات، مخارج زندگی زوجه عندالمطالبه از اموال اقاربی که پرداخت نفقه به عهده ی آنان است (در صورت عدم پرداخت) تأمین می گردد. این ماده حكم جدیدی را بیان نکرده، چرا که نفقه ی اقارب در مواد 1195 الی 1206 ق.م آمده است. پس همان گونه که در ماده ی 1110 پیش از اصلاح آمده بود، در عده ی وفات زن حق نفقه ندارد، حتا اگر باردار باشد.

اما در خصوص حقوق وظیفه یا مستمری ناشی از بازنشستگی شوهری که فوت شده است، زن چه حقی دارد؟ در ماده ی 48 ق.ح.خ 1391 آمده است: «میزان حقوق وظیفه یا مستمری زوجهی دائم متوفی و فرزندان و سایر وراث قانونی وی و نحوهی تقسيم آن در تمام صندوق های بازنشستگی اعم از کشوری، لشکری، تأمین اجتماعی و سایر صندوق های خاص به ترتیب زیر است:

١- زوجه دائم متوفی از حقوق وظیفه یا مستمری وی برخوردار می گردد و ازدواج وی مانع دریافت حقوق مذکور نیست و در صورت فوت شوهر بعدی و تعلق حقوق به زوجه در اثر آن، بیشترین مستمری ملاک عمل است.

تبصره- اگر متوفی چند زوجهی دائم داشته باشد حقوق وظیفه یا مستمری بسه تساوی بین آنان و سایر وراث قانونی تقسیم می شود… .» بنابراین، اگر شوهر فوت نماید، زن از حقوق بازنشستگی وی که حقوق وظیفه یا مستمری نامیده می گردد، برخوردار می شود، حتا اگر بعد از فوت شوهر دوباره ازدواج نماید. در صورتی که شوهر دوم نیز فوت شود و حقوق وظیفه یا مستمری داشته باشد و زن مشمول دو حقوق شود، ملاک بالاترین حقوق هست.

در نتیجه هر یک از دو حقوق وظیفه یا مستمری که میزان بالاتری دارد به زن تعلق خواهد گرفت. در صورتی که شوهر چند زن دائم داشته باشد و سپس فوت نماید، حقوق وظیفه یا مستمری وی بین زنان دائم او تقسیم می شود. در صورتی که خود زن شاغل بوده و یا به سبب شغل خود حقوق یا مستمری بازنشستگی یا از کار افتادگی دریافت کند، باز هم از حقوق وظیفه یا مستمری شوهرش که فوت شده، برخوردار خواهد شد. در این باره در قسمت 2 ماده ی فوق آمده است: «دریافت حقوق بازنشستگی یا از کار افتادگی، مستمری از کار افتادگی یا بازنشستگی حسب مورد توسط زوجهی متوفی مانع از دریافت حقوق وظیفه یا مستمری متوفی نیست… .

در مورد نحوه ی تقسیم حقوق وظیفه یا مستمری بین زن و فرزندان و سایر وارثین نیز در قسمت 4 همین ماده آمده است: «حقوق وظیفه یا مستمری زوجهی دائم و فرزندان و سایر وراث قانونی کلیهی کارکنان شاغل و بازنشسته مطابق ماده ی (87) قانون استخدام کشوری مصوب 31/3/1345 و اصلاحات بعدی آن و با لحاظ مادی (86) همان قانون و اصلاحیه های بعدی آن، تقسيم و پرداخت می گردد.» مقررات ماده ی 68 در مورد افرادی نیز که قبل از اول اسفند سال 1391 نیز فوت شده اند، لازم الاجراست.