بهترین وكیل كیفری

24 مهر 1398

مبنای معافیت در جرم قتل

مبنای معافیت در جرم قتل

مهم ترین مبنای معافیت قاتلی که مرتکب قتل انسان مهدورالدمی می شود، روایات شرعی است از جمله روایاتی که قصاص کننده را ملزم به پرداخت دیه نمیدانند یا مسئولیتی برعهدهی دفاع کننده قرار نداده اند یا زنی را که در مقام دفاع، سارق را به قتل می رساند، فاقد مسئولیت می دانند. البته در قوانین مدون، برخی از این موارد با عنوان خاصی مانند «فاع مشروع» توصیف شده اند. کتاب‏های فقهی که قيد «عدوان» را برای تعریف قتل عمدی، آورده اند اشاره به این علت دارند زیرا قتل شخص مهدورالدم، از مصادیق قتل عدوانی نیست. فلسفه ی برقراری قصاص، احترام به جان هاست اما جان شخص مهدورالدم، احترامی ندارد و خون او مباح است و باید ریخته شود پس کسی که شخص مهدورالدم را می کشد، کار ناشایستی انجام نداده است و فاقد وصف خطرناک بودن برای جامعه است.

مصادیق دیگری هم به عنوان «قتل مهدورالدم» در قانون جدید وجود دارد که به عنوان شرایط قصاص مطرح گردیده است. در این قانون، مهدورالدم بودن مقتول در پاره ای موارد، موجب سقوط مجازات قصاص می شود اما مجازات تعزیری اعمال می گردد. به عنوان مثال در ماده‏ی 420 می خوانیم: «اگر صاحب حق قصاص برخلاف مقررات اقدام به قصاص کند به تعزیر مقرر در کتاب پنجم (تعزیرات) محکوم می شود.» یکی از ایرادهای جدی در قانون مجازات اسلامی، 1370 آن بود که عنوان «مهدورالدم» بودن را به صورت مطلق بیان کرده بود و مصادیق مشخصی نداشت پس امکان داشت هر کسی که مرتکب قتل دیگری می شد، ادعای مهدورالدم بودن وی را بنماید. اما قانون جدید، مصادیق مهدورالدم را احصا کرده است. بنابراین باید چنین گفت که قتل شخص مهدورالدم موجب سلب مسئولیت کیفری نمی شود مگر در موارد منصوص قانونی که عمده ی آن‏ها در ماده‏ی 302 قانون جدید بیان شده است. پس اگر شخصی دیگری را به اعتقاد مرتد بودن یا دشنام به پیامبر (ص) و نظایر اینها که در قانون پیش بینی نشده است به قتل برساند قصاص می‏شود هرچند اعتقاد خود یا مهدورالدم بودن مقتول را ثابت کند.