04 آبان 1398

مطالبه ی نفقه

مطالبه ی نفقه

در صورت وجود شرایط، خویشاوند می تواند نفقه ی خود را مطالبه نماید. اگر کسی که ملزم به دادن نفقه است از ادای آن امتناع کند، خویشاوند سزاوار تفقه می تواند به دادگاه مراجعه و اقامه ی دعوی نماید. دادگاه صالح در این باره، دادگاه خانواده ی محل اقامت خوانده است. دادگاه در رسیدگی به دعاوی خانوادگی مانند نفقه ی اقارب نیز، به منظور رعایت حال اشخاص نیازمند که توانایی مالی ندارند، تسهیلاتی را در نظر گرفته است. در این باره در ماده ی 5 ق.ح.خ 1391 آمده است: «در صورت عدم تمکن مالی هر یک از اصحاب دعوی دادگاه می تواند پس از احراز مراتب و با توجه به اوضاع و احوال، وی را از پرداخت هزینه ی دادرسی، حق الزحمه ی کارشناسی، حق الزحمه ی داوری و سایر هزینه ها معاف یا پرداخت آن ها را به زمان اجرای حکم موکول کند. هم چنین در صورت اقتضای ضرورت یا وجود الزام قانونی دایر بر داشتن وکیل دادگاه حسب مورد رأسا یا به درخواست فرد فاقد تمکن مالی وکیل معاضدتی تعیین می کند. تبصره به افراد تحت پوشش کمیتهی امداد امام خمینی (ره) و مدد جویان سازمان بهزیستی کشور از پرداخت هزینه ی دادرسی معاف می باشند. در صورتی که دادگاه، خواستهی خواهان را بپذیرد و خوانده را به پرداخت نفقه به وی محکوم کند، هر چند موضوع نفقه مستمر است و در طول زمان محقق می شود، ولی به مانند حکم نفقه ی زن، یک بار صدور اجرائیه کافی است. در این باره در ماده ی 47 قانون فوق آمده است: «دادگاه در صورت درخواست… اشخاص واجب النفقه، میزان و ترتيب پرداخت نفقه آنان را تعیین می کند. تبصره- در مورد این ماده و سایر مواردی که به موجب حکم دادگاه باید وجوهی به طور مستمر از محكوم عليه وصول شود یک بار تقاضای صدور اجرائیه کافی است و عملیات اجرائی مادام که دستور دیگری از دادگاه صادر نشده باشد ادامه می یابد.» نکته ی دیگر این است که بر اساس ماده ی 1206 ق.م، نفقه ی زوجه را نسبت به گذشته نیز می توان مطالبه کرد ولی نفقه ی اقارب یا خویشاوندان را فقط نسبت به آینده می توان درخواست کرد، چرا که هر یک فلسفهی انفاق متفاوتی دارند؛ نفقه ی زوجه به مانند دیونی است که بر عهده ی شوهر است و گذشت زمان نیز آن را از بین نمی برد ولی نفقه ی خویشاوند برای رفع حاجت و گذران زندگی می باشد و نسبت به گذشته که سپری شده، دلیلی برای مطالبه وجود ندارد. با وجود این، مدعی می تواند محاسبه و دریافت نفقه را از تاریخ اقامه ی دعوی که همان تاريخ تقدیم دادخواست است، مطالبه کند، چرا که در غیر این صورت، خوانده تشویق می شود تا هر چه ممکن است دادرسی را به تاخیر بیاندازد و حق نیازمند نفقه را هر چه کمتر پرداخت نماید.

در خصوص نفقه ی اقارب، اولین موضوع این است که میزان نفقه چقدر می باشد. همان گونه که در شرایط نفقه ی اقارب دیدیم دو گروه فرزندان و والدین، مشمول نفقه می شوند که هر یک از آن ها احكام خاص خود را دارند. اما گاهی تعدد انفاق کننده یا گیرندهی نفقه وجود دارد، در این حالت پرداخت نفقه چه وضعیتی را پیدا می کند؟