صور خاص جرم خیانت در امانت

25 آذر 1398

نتیجه مجرمانه و رابطه سببیت در جرم منازعه

نتیجه مجرمانه و رابطه سببیت در جرم منازعه

مستنبط از ماده 615 ق.م.ا. «تعزیرات» که بیان می‏دارد: هرگاه عده ای با یکدیگر منازعه کنند؛ آن نزاع بایستی منتهی به قتل یا نقص عضو یا ضرب و جرح شود، این است که منازعه جرمی است «مقید به نتیجه» و حصول یکی از نتایج مذکور در این ماده و بندهای آن شرط تحقق منازعه و مجازات آن است (قتل، نقص عضو، ضرب و جرح). از مفهوم مخالف این ماده چنین در می‏یابیم که اگر منازعه منتهی به نتایجی غير از آن چه که در ماده مرقوم مقرر شده است، گردد؛ مانند زوال عقل، شکستگی استخوان، فقدان حواس یا از کار افتادگی عضو، مشمول ماده نخواهد شد.

ليكن باید گفت، اگر شکستن استخوان یا از بین رفتن حواس و غیره در اثر ضرب و جرح باشد، دادگاه می‏تواند بر اساس بند دوم، مرتکب را به حبس محکوم نماید لکن اگر صرف ضرب و یا از این قبیل موارد باشد، براساس بند. سوم مجکوم می‏نماید و اگر فلج شدن عضو یا از بین رفتن و بریدن عضو سالم یا زوال عقل را نقص عضو بنامیم، برابر بند «2» به حبس تعزیری محکوم خواهند شد.

چنان‏چه وقوع صدمه بدنی در «حين يا اثنای» منازعه باشد؛ با این توضیح که نتایج مذکور در بندهای سه گانهی ماده 615 از زمانی که منازعه آغاز می‏شود تا زمانی که پایان می‏یابد، حاصل گردد، ولی صدمه های مذکور ناشی از عمل کسانی نباشد که در منازعه شرکت کرده اند، مشمول ماده فوق الذکر نخواهد بود؛ به عنوان مثال هرگاه یکی از نظاره گران وقوع منازعه با پرتاب شی یا سنگی موجب مجروح شدن یکی از منازعه- کنندگان گردد یا علل قهری مانند رعد و برق و یا ریزش ساختمان و دیوار، موجب مرگ یکی از شرکت کنندگان شود، صدمه در حین منازعه حاصل نشده است. در این قبیل موارد بین نتیجه حاصله و منازعه، رابطه سببیت وجود ندارد؛ هرچند می‏توان اذعان نمود که اگر منازعه ای نبود، صدمه ای نیز به وجود نمی آمد.

نکته دیگر این که، تاخیر و فاصله زمانی بین رفتار مجرمانه و نتیجه ی حاصله، تاثیری بر وقوع جرم نخواهد داشت و این جرم به شرط رابطه سببیت میان منازعه و حصول نتیجه محقق می‏شود؛ مثلا اگر شخصی مدتی پس از شرکت در منازعه در اثر ضرب و جرح ناشی از آن بمیرد، مشمول حکم فوق می‏گردد. دیوان عالی کشور در یکی از آرای خویش مقرر داشته است: «قسمت اول ماده هم شامل موردی است که قتل در حین نزاع واقع شود و هم موردی که در حین نزاع ضرب با جرحی وارد شود که بعدة منتهی به فوت شود؛ یعنی این ماده ناظر به ایجاد سبب است.»

وانگهی اگر یکی از منازعه کنندگان تصمیم به فرار بگیرد و در حین فرار با ماشین برخورد نماید و بمیرد، رابطه سببیت بین مرگ و جرم در حین منازعه وجود ندارد.

پرسشی که در ارتباط با منازعه مطرح می‏شود؛ این است که آیا نتایج مصرحه در ماده 615 ق.م.ا «تعزیرات» صرفا بایستی بر روی شرکت کنندگان در نزاع به وقوع بپیوندد و یا اگر متوجه اشخاص دیگر هم بشود، کافی است؟ در پاسخ به این پرسش باید گفت صدمه بایستی اولاً، در اثنای منازعه باشد؛ ثانياً، علیه شرکت کنندگان در منازعه باشد نه خارج از صحنه منازعه؛ ثالثاً، بين صدمه و نتیجه ی حاصله، رابطه علیت و سببیت برقرار باشد؛ رابعاً، تفاوتی نمی کند که مجنی علیه از جمله شرکت کنندگان در منازعه باشد یا به عنوان شخص ثالث به عنوان میانجی و غیره وارد شده باشد.